- Diament -
Diament - najczystsza krystaliczna odmiana węgla - po oszlifowaniu zwany brylantem lub rautem, dzięki najwyższej w świecie minerałów twardości (według skali Mohsa - 10), wysokim współczynnikom załamania światła i wspaniałej grze barw, należy do najcenniejszych i najbardziej cenionych kamieni szlachetnych.
Diament pod względem chemicznym jest czystym węglem. Spala się w temperaturze białego żaru nie pozostawiając popiołu. W płomieniu zwyczajnej dmuchawki gazowej zupełnie się nie zmienia, podczas długiego ogrzewania palnikiem gazowym nieco matowieje.
Diament jest odporny na działanie wszystkich kwasów i mieszanin utleniających, działają na niego tylko stopione i ogrzane do temperatury 1200°C węglany alkaliczne, w których diament zamienia się na tlenek węgla. Diament jest bardzo przezroczysty i zazwyczaj bezbarwny. Bywają jednak diamenty barwy żółtej, szarej, zielonej, czarnej, a nawet czerwonej i niebieskiej.
W przyrodzie spotyka się diament najczęściej w złożach wtórnych. Powstał on w głębi ziemi ze skał wulkanicznych. Wypełniona gazami i węglem magma, podnosząc się z wnętrza ku powierzchni ziemi, napotykała silny opór. Podczas gwałtownych wybuchów powstawało potężne ciśnienie, które powodowało, że znajdujący się w magmie węgiel krystalizował się w postaci diamentów.
Najstarsze, obecnie już zupełnie opuszczone kopalnie diamentów znajdują się w Indiach (słynna Golkonda). W 1727 r. odkryto olbrzymie złoża diamentów w Brazylii, w prowincji Minas Geraes, w pobliżu miasta Antina. Najsłynniejsze jednak i najbogatsze złoża diamentów znajdują się w południowej Afryce, w Transwalu, nad rzeką Vaal, pomiędzy Kimberley a Pretor Dziamią. Złoża te przyczyniły się do wyjaśnienia genezy diamentu w przyrodzie. W 1924 r. wydobyto tutaj 127 min karatów diamentów, czyli przeszło 25 ton, mimo że w jednej tonie skały znajduje się tylko ok. 0,1 g , czyli 0,5 karata tego szlachetnego kamienia. Oprócz wspomnianych kopalni diamenty wydobywane są również na Uralu, w Kalifornii, w Meksyku oraz w Australii. W Europie północnej diament wydobywany jest w Archangel.
Obecnie więcej niż 3/4 ilości wydobywanych diamentów służy nie zaspokojeniu próżności ludzkiej, lecz udoskonaleniu pracy i jej metod w przemyśle, i dlatego noszą one nazwę diamentów przemysłowych. Należą tu wszystkie te diamenty, które nie nadają się do celów zdobniczych, oraz tzw. bort (wielkości 1/3 karata) i karbonado, czyli tzw. diamenty czarne. Gatunek diamentów przemysłowych, używanych jedynie jako materiał szlifierski, nosi nazwę kongo, gdyż wydobywane są w Zairze (dawne Kongo Belgijskie). Diamenty przemysłowe służą przede wszystkim do obsadzania koronek rdzeniowych świdrów wiertniczych, do sporządzania ciągadeł do wyrobu cienkich drutów oraz do cięcia szkła i wiele innych. W ostatnich latach w laboratoriach wielu państw zaczęto pracować nad poprawianiem jakości brylantów tj. barwy i czystości. Najczęstszym sposobem zmiany barwy jest poddanie diamentów promieniowaniu powodującemu, iż kamień brązowy zmieni barwę na żółtą. Poprzez zastosowanie lasera i wypaleniu ciemnych inkluzji, diament nabiera innego wyglądu i brylancji.
Do największych i najsłynniejszych diamentów świata należą:
Koh-i-noor ważący ponad 106 karatów. Kamień ten pochodzi z Indii, a znajduje się w koronnym skarbcu angielskim. Stare podania hinduskie głoszą, że kamień ten znaleziony został w I stuleciu p.n.e. Prawdziwa zaś jego historia znana jest od XIV w.
Gwiazda Południa - diament najczystszej wody znaleziony w Brazylii. W stanie surowym ważył 254 karaty; po oszlifowaniu waży 125,5 karata.
Cullinan - największy diament świata, znaleziony w r. 1905 w kopalni New Premier, koło Pretorii. W stanie surowym ważył on 3024 karatów i miał następujące wymiary: długość 112 mm , wysokość 64 mm , a szerokość 51 mm . Kamień ten posiada niezwykłą czystość i wspaniałą niebieskawą barwę. Szlifowania diamentu dokonała największa firma amsterdamska Braci Assher. Kamień podzielony został na dwie główne części: "Cullinan I" o wadze 516,5 karatów i "Cullinan II" ważący 309,1875 karata oraz kilkadziesiąt kamieni mniejszych o wadze od 90 do 7 karatów. Brylanty te znajdują się w skarbcu angielskim; większy zdobi berło, mniejszy koronę angielską.
Orłow - ważący 194,75 karata, osadzony był dawniej w berle carów rosyjskich.
Gwiazda Północy - należała dawniej również do skarbca carów rosyjskich.
Regent zwany również Pittem, waży 136,375 karata, pochodzi ze słynnej Golkondy. Należy do skarbca francuskiego.
Florentyńczyk o wadze 139,5 karata należy do skarbca austriackiego.
- Diament jako produkt naturalny -
| |
Skład chemiczny: |
C - krystaliczna odmiana węgla; |
| |
Postać: |
układ reguralny; |
| |
Twardość w skali Mohsa: |
10; |
| |
Gęstość: |
3,52 g/cm3; |
| |
Wsp. załamania światła: |
2,42; |
| |
Dyspersja: |
0,044; |
| |
Połysk: |
diamentowy; |
| |
Barwa: |
bezbarwny lub różne barwy obce; |
| |
Rysa: |
biała; |
| |
Łupliwość: |
doskonała; |
| |
Przełam: |
muszlowy; |
| |
Właściwości: |
posiada właściwości półprzewodnikowe, dobrze przewodzi cieplo; |
| |
Inkluzje: |
wrostki różych minerałów. |
Słowo diament jest zarezerwowane wyłącznie do nazywania naturalnych diamentów. Diamenty otrzymane na drodze syntezy lub innymi metodami, które posiadają identyczne własności fizyczne, chemiczne i strukturalne jak naturalne, nazywamy syntetycznymi diamentami. Do wytwarzania diamentu syntetycznego używa się węgla, często w formie grafitu, który ogrzany do temperatury 2500 °C poddany zostaje prasowaniu. Otrzymane w ten sposób diamenty charakteryzują się złą kolorystyką i małą przejrzystością. Używane są głównie do celów przemysłowych. Nie wolno używać nazw, które mogą wprowadzać w błąd - jak np. Diamentyna, Diamlite. Także określenie General Elektrik Diament jest błędne, powinno brzmieć - syntetyczny diament GE.
- Określanie masy diamentów -
Masę diamentów podaje się w karatach (skrót międzynarodowy - ct; polski kr.), z dokładnością do drugiego miejsca po przecinku. Dopuszcza się zaokrąglanie masy tylko wtedy, gdy na trzecim miejscu jest liczba (9) dziewięć.
W przypadku podawania masy dla większej ilości diamentów np. w wyrobie, zawsze należy podać, iż jest to masa ogólna określonej ilości sztuk.
Jednostką masy diamentu jest 1karat (kr) równy (=) 0,200 grama.
Stosunek średnicy kamienia do masy przedstawia poniższa charakterystyka.
- Barwa -
Barwę czyli stopień zabarwienia diamentów określa się w Europie wg dwóch różnych skal, mianowicie - skali CIBJO i skali GIA, a nierzadko także wg skali obowiązującej do 1990 roku (tzw. skali dawnej).
Barwę diamentów ustala się w określonych warunkach przez porównanie z kamieniami wzorcowymi nazywanymi także kamieniami porównawczymi, które są kompletowane (zestawiane) na podstawie pierwotnego wzorca.
Siedem (7) sztuk kamieni wzorcowych do określania barwy i trzy (3) kamienie wzorcowe do określania fluorescencji, są na wyposażeniu laboratorium CIBJO i służą do kompletowania (tworzenia) duplikatów dla laboratoriów krajów, które są członkami CIBJO. W regulacjach CIBJO przyjęta jest zasada, że kamienie wzorcowe są podstawowym instrumentem do określania barwy diamentów. Poniżej znajduje się zestawienie trzech skal, skali Tradycyjnej, GIA oraz CIBJO.
Klasyfikacja GIA - najczęściej używana.
Barwę diamentów powinien określać doświadczony fachowiec przez porównanie z zestawem wzorców przy standardowym oświetleniu, którego temperatura światła mieści się w granicach 5000° - 5500° Kelwina. W takich warunkach wkłada się badany kamień pomiędzy poszczególne wzorce i porównuje jego zabarwienie do barwy kamieni wzorcowych. O ile doświadczony fachowiec przeprowadzając ocenę barwy - stwierdzi, iż barwa badanego diamentu jest identyczna jak jednego z wzorców, to przyjmuje, że ma on taką właśnie barwę. Jeżeli jednak nie jest tego pewny, wówczas przyjmuje, iż barwa badanego diamentu jest taka, jak barwa wzorca ciemniejszego - czyli niższego stopnia zabarwienia. Fotometryczne badanie (określanie) barwy diamentów, traktuje się w handlowej ocenie barwy diamentów jako pomocnicze. Ocenę barwy diamentów innych odcieni niż żółtych, np. brązowych, przeprowadza się przy użyciu tych samych wzorców, biorąc pod uwagę stopień nasycenia barwą. Diamenty posiadające barwy fantazyjne, oceniane są innymi kryteriami.
Fluorescencję diamentów określa się w długich promieniach UV (366nm.) w następującej skali:
- Czystość -
Przez czystość (klarowność) rozumie się stopień zanieczyszczenia, bądź stopień osłabienia klarowności (czystości) diamentu, poprzez znajdujące się w jego wnętrzu:
- krystaliczne i bezpostaciowe wrostki (inkluzje), także w postaci punktów i chmur;
- otwarte i zamknięte pęknięcia w formie piór lub wachlarzy, także w formie mikropęknięć (frędzli) np. przy rondyście;
- cechy strukturalne w postaci linii wzrostu lub bliźniaczych - o ile są wyraźnie zauważalne np. brązowe lub w postaci ziarnistej płaszczyzny.
Czystość diamentu powinien określać doświadczony fachowiec przy użyciu lupy (soczewki) o 10 - krotnym powiększeniu tzw. achromatyczno - aplanatycznej w normalnym świetle. Skala czystości diamentów znajduje się poniżej.
Cechy zewnętrzne nie wpływają na stopień czystości w diamentach LC, obniżają natomiast stopień czystości diamentów VVS, VS, i SI, w zależności od ich wpływu na wygląd kamienia. Przybliżoną ilość inkluzji z uwzględnieniem skali czystości przedstawia poniższy rysunek.
- Forma i szlif -
Przez formę i szlif rozumie się kształt, proporcję i wykończenie. Forma (kształt) diamentów bywa różna min. okrągła, markiza, gruszka, owal, serce, gwiazda, szlif szmaragdowy, ośmiokąt, kwadrat, trójkąt, bagiet i inne. Podstawowe szlify diamentu przedstawia poniższy rysunek.
Szlif brylantowy cechuje się tym, że kamień jest w formie okrągłej, a na jego powierzchni znajdują się co najmniej 32 fasetki plus tafla w koronie i conajmniej 24 fasetki w podstawie plus ewentualny kolet. Pełny szlif brylantowy przedstawia poniższa ilustracja.
Przez proporcję diamentu rozumiemy wielkość w procentach (%) poszczególnych elementów budowy, w stosunku do jego średnicy (w okrągłych), która stanowi 100%. Proporcje szlifu przedstawiają poniższe rysunki.
Poprawność proporcji i szlifu przedstawia poniższa ilustracja.
Ocena szlifu i proporcji następuje poprzez nadanie tym parametrom odpowiednich ocen (patrz tabela poniżej).
Źródło: Opracowanie własne na podstawie:
Materiały firmowe;
R. Urbaniak, Nazewnictwo kamieni jubilerskich, Gemur, Wrocław 1998 r., s. 19-20;
F. Zastawniak, Złotnictwo i Probiernictwo, "Od nowa" - Spółka wydawnicza, Kraków 1995.
» Diamenty
